a- HAGB Kararına karşı kanun yolu

Kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilecek (CMK. 231/12).

CMK’nın 272 maddesinin 3. fıkrası uyarınca;

a- Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,

b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,

c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,

Karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

02.03.2024 tarih ve 7499 sayılı Kanunun 37/5- d bendi ile daha önce kesinlik sınırı 3.000 TL’den 15.000 TL ye çıkarılmıştır. Sanık lehine yapılan yasal düzenleme 1.6.2024 tarihinde yürürlüğe gireceği gözetilerek, bu tarihten önce verilen ve kesinleşmeyen hükümler bakımından da geçerlidir. Örneğin 15.05.2024 tarihinde doğrudan verilen 3.000 TL adli para cezasına ilişkin hükmün açıklanmasına ilişkin hüküm, 1.6.2024 tarihinden önce kesinleşmemesi şartıyla istinaf kanun yoluna tabidir.

Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. Bu nedenle hükmün açılnamasının geri bırakılmasına ilişkin hüküm, CMK’nın 286 maddesi uyarınca kesin nitelikte olması halinde temyiz kanun yoluna başvurulamaz.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının, ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi halinde temyiz yoluna gidilebilecek. Karar ve hükümler, istinaf ve temyizde usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenecek.

Sanık hakkında verilen HAGB kararı, istinafa tabi olması nedeniyle hükmün parçası olan (müsadere gibi) güvenlik tedbirleri de istinafa tabidir.

Özet olarak 5271 sayılı CMK’nın 231 maddesi uyarınca (01/06/2024 tarihinden sonra) verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulur. İstinaf talebine istinaden yapılan inceleme sonucunda verilen bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı CMK’nın 286 maddesindeki hükümler gözetilmek suretiyle temyiz yoluna başvurulabilir (m. 231/12). Buna göre;

1. İHTİMAL– İlk derece mahkemesince verilen HAGB kararına karşı istinaf talebinde bulunulması üzerine istinaf incelemesi sonucunda verilen esastan red kararlarının (CMK’nın 286/1 maddesi uyarınca) kesin ise istinafın kararına karşı temyiz yoluna başvurulamaz.
2. İHTİMAL– CMK’nın 286/3 fıkrasında belirtilen suçlardan dolayı verilen HAGB kararı verilmiş ve bu hükme karşı istinaf incelemesi sonucunda esastan red verilmiş ise bu hükme karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Açıklanan bu hususlar avukatlar hakkında verilen HAGB kararları için de geçerlidir (1136 sayılı Avukatlık K. m. 59/V).
3. İHTİMAL– İlk derece mahkemesince verilen beraat kararına karşı yapılan istinaf talebinin incelenmesi sonucunda CMK’nın 280/2 maddesi uyarınca hükmün kaldırılarak istinaf mahkemesince HAGB kararı verilmesi halinde ilk derece mahkemesinin hükmü değiştirilmesi nedeniyle HAGB kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Bu halde CMK’nın 286/1 fıkrasındaki kısıtlamalar dikkate alınmaz.
4. İHTİMAL– İlk derece mahkemesince verilen mahkumiyet kararına karşı yapılan istinaf başvuru sonucu suçun vasfında hataya düşüldüğünün kabulü ile birlikte ilk derece mahkemesince verilen mahkumiyet kararı CMK’nın 280/2 maddesi uyarınca kaldırılarak HAGB kararı verilmesi halinde de istinaf mahkemesinin bu kararına temyiz başvurulur. Bu halde de CMK’nın 286/1 fıkrasındaki kısıtlamalar dikkate alınmaz.
5. İHTİMAL– Yargıtay tarafından verilen bozma kararından sonra Bölge Adli Mahkemesince veya ilk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda verilen HAGB kararların karşı (daha önce temyiz incelemesi yapılmış olması nedeniyle) doğrudan temyiz yoluna başvurulabilir.
6. İHTİMAL – CMK’nın 272/3 fıkrası hükmü saklı kalmak üzere; bölge adliye mahkemeleri veya Yargıtay tarafında ilk derece sıfatıyla yapmış olduğu yargılaması sonucunda HAGB kararı verilmiş ise temyiz yoluna gidilir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair kararın kesinleşmesinden itibaren başlayan beş yıllık denetim süresi içerisinde başka bir suç işlememesi nedeniyle CMK’nın 231/10. maddesi uyarınca verilen düşme kararları hüküm olup (istinaf veya) temyize tabidir.

b- Hükmün açıklanmasına ilişkin hükme karşı kanun yolu

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar.

Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.

02.03.2024 tarih ve 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 15 maddesi ile CMK’nın 231 maddesinde hükme bağlanan HAGB kurumunu yeniden düzenleyerek, HAGB kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabileceği düzenlenmiştir. Böylece istinaf kanun yolundan geçerek veya temyiz edilebilen kararların ise temyiz incelemesinden sonra kesinleşen HAGB kararı ile ilgili olarak denetim süresinde kasıtlı bir suçun işlenmesi veya denetim yükümlülüklerine uyulmaması nedeniyle açıklanan veya yeniden verilen mahkumiyet kararı itiraza tabi tutulmuştur.

Benzer şekilde istinaf veya temyiz kanun yolundan geçmeden kesinleşen HAGB kararına ilişkin olarak verilen hükmün açıklanması veya yeniden kurulan mahkumiyet kararlarına edilebilir.

İtiraz mercii ancak yukarıda belirtilen koşullarla sınırlı olarak bir değerlendirme yapabilir.

Hüsnü ALDEMİR, Yargıtay Cumhuriyet Savcısı