26 Nisan 2026 tarihi itibarıyla, Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde “Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması” (KAÖK) kurumu,  kişinin hem kendisini hem de toplumu korumak adına, özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılması anlamına gelir. Türk Medeni Kanunu m. 432’de belirtildiği üzere, kısıtlama kararı verilebilmesi için kişinin ergin olması ve aşağıda sayılan sebeplerden biriyle toplum için tehlike oluşturması gerekir:

• Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı,
• Alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı,
• Ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık,
• Serserilik (kendi sosyal ve ekonomik durumuyla uyumlu olmayan ya da sağlığını tehlikeye sokan bir yaşantı sürme).

Önemli Şart: Kanun, kişinin kişisel korunmasının başka şekilde sağlanamaması durumunda bu tedbire başvurulabileceğini emreder. Yani, kurum bir “son çare” niteliğindedir.

Örneklerle Açıklama

Bu hukuki kurumun günlük hayatta nasıl karşılık bulabileceğine dair teorik örnekler şunlardır:

• Akıl Hastalığı Örneği: Ağır bir akıl hastalığı nedeniyle sürekli halüsinasyonlar gören ve bu nedenle hem kendi can güvenliğini tehlikeye atan hem de çevresindekilere fiziksel saldırıda bulunan bir birey düşünün. Eğer bu kişinin aile ortamında gözetimi sağlanamıyorsa veya evde bakım imkânları yetersiz kalıyorsa, hâkim; kişinin tedavisi ve toplumun güvenliği için TMK m. 432 uyarınca, tedaviye uygun bir kuruma (örneğin bir hastaneye) yerleştirilmesine karar verebilir.
• Uyuşturucu Madde Bağımlılığı Örneği: Şiddetli bir uyuşturucu madde bağımlılığı sebebiyle sürekli olarak kendine fiziksel zarar veren veya çevresinde panik/tehlike yaratan bir birey, bağımlılığını kendi iradesiyle kontrol edemiyorsa ve dışarıdan müdahale edilmediği sürece hayatı tehlikedeyse, mahkeme tarafından rehabilitasyon veya tedavinin uygulanabileceği bir sağlık kurumuna yerleştirilebilir.
• Ağır Bulaşıcı Hastalık Örneği: Kamu sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturan, tedavisi mümkün olan ancak kişinin izolasyon kurallarına uymayarak hastalığı kasıtlı veya ihmalkâr bir şekilde yaydığı durumlarda, kişinin tedavi edilmesi ve toplumu korumak amacıyla kapalı bir sağlık kuruluşuna yerleştirilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Kurumun Özellikleri

• İstisnailik: Kişinin hürriyeti temel bir haktır. Bu nedenle mahkeme, ancak gerçekten gerekli olduğu durumlarda ve diğer tüm alternatif yollar (evde bakım, dışarıdan tedavi vb.) imkânsızsa bu kararı verir.
• Süreklilik Arz Etmez: İlgili kişi durumu elverir elvermez, yani tehlike hali ortadan kalktığı anda TMK m. 432 uyarınca kurumdan çıkarılması zorunludur.
• Usul: TMK m. 436 ve devamında belirtilen usul kurallarına göre, bu yargılama çekişmesiz yargı işidir ve mahkeme uygun gördüğü takdirde, kararı vermeden önce ilgilinin yakınlarını dinleyebilir veya kendisinin dinlenmesini isteyebilir.